Kiedy różnice charakterów przeszkadzają w związku?

Kiedy różnice charakterów naprawdę przeszkadzają, a kiedy nie? Rozwikłajmy zagadkę!

Znasz to uczucie, kiedy patrzysz na parę, która wydaje się być swoimi kompletnymi przeciwieństwami? On – oaza spokoju, ona – wulkan energii. On – domator, ona – dusza towarzystwa. Wydawałoby się, że takie różnice muszą prowadzić do nieustannej walki i nieporozumień. A jednak – widujesz ich na spacerach, na kawie, w sklepie, często z uśmiechem na twarzach. Zastanawiasz się wtedy: „Kiedy różnice charakterów naprawdę przeszkadzają, a kiedy nie?” Bo przecież są też związki, gdzie pozornie mniejsze odmienności prowadzą do totalnej katastrofy. Gdzie leży granica? Czy to kwestia siły uczucia, czy może jednak jest w tym coś więcej?

Kiedy różnice charakterów naprawdę przeszkadzają, a kiedy nie – spojrzenie w głąb związku

Wiele osób wierzy, że prawdziwa miłość pokona wszystko, nawet największe różnice. I faktycznie, gdy ludzie się kochają, to fakt, że są różni, może być piękny i wzbogacający dla związku. Potrafią się dogadać, szanować swoje odmienne punkty widzenia, a nawet je łączyć, tworząc wspólny, barwny obraz świata. Taka sytuacja wymaga jednak nie tylko uczucia, ale i prawdziwej sztuki współpracy oraz gotowości do kompromisu. Bez tego, nawet najgorętsze uczucie z czasem ostygnie, a obraz stanie się czarno-biały.

Często jednak różnice charakterów stają się swego rodzaju „wytrychem”, wygodną wymówką tłumaczącą każdą, nawet najgłupszą sytuację. Niezależnie od tego, która strona ją sprowokowała, łatwo jest zrzucić winę na „niezgodność charakterów”. Jest to kuszące, ale na dłuższą metę taka strategia może zacząć dzielić, zamiast łączyć. Zaczyna działać jak samospełniająca się przepowiednia, gdzie pozorna drobnostka urasta do rangi poważnego problemu.

Co więc, jeśli różnice są naprawdę fundamentalne? Brak wspólnych, a przynajmniej zbliżonych zainteresowań, niezgodność temperamentów, czy materializm jednej ze stron, który nie idzie w parze z wartościami drugiej osoby – to wszystko może skutecznie utrudnić wspólne życie. Kiedy do tego dochodzi jeszcze różnica statusu majątkowego, łatwo o wzajemne oskarżenia. Albo ktoś bierze ślub dla pieniędzy, albo ktoś „kupuje” sobie miłość – takie stereotypy potrafią zatruć nawet z pozoru udaną relację.

Zrozumieć siebie, by zrozumieć innych

Zanim zaczniemy winić „niezgodność charakterów”, warto spojrzeć w głąb siebie. Pamiętaj, że aby zrozumieć drugiego człowieka, musisz najpierw zrozumieć samego siebie. A żeby to zrobić, czasem trzeba przejrzeć się w oczach innych ludzi, odrzucić ciasne ramy własnego świata i wydostać się z iluzji współuzależnienia. Zmiana punktu widzenia często jest kluczem do podążania nową ścieżką własnego rozwoju. To właśnie wtedy, kiedy zrzucimy z siebie ciężar własnych oczekiwań i schematów, możemy naprawdę zobaczyć drugą osobę.

Niezgodność charakterów jako prawna fikcja

Ciekawostką jest to, że „niezgodność charakterów” to najczęściej wskazywana przyczyna rozwodów w Polsce. Podaje ją ponad 30 procent rozwodzących się par, co stawia ją daleko przed zdradą (26 procent), nadużywaniem alkoholu (prawie 20 procent), nieporozumieniami na tle finansowym (ponad 7 procent) czy nagannym stosunkiem do członków rodziny (6 procent). Dziwne, prawda?

Okazuje się jednak, że to pojęcie jest niezwykle ogólne i często – nieprawdziwe. Już w 1952 roku Sąd Najwyższy zauważył, że „pojęcie różnicy charakterów jest bardzo ogólne. Bez dokładniejszego sprecyzowania, na czym polega, jak się na zewnątrz przejawia i jaki wywiera wpływ na pożycie małżeńskie, brak podstaw do oceny, czy różnica charakterów stała się przyczyną rozkładu”. Mimo to, adwokaci często wykorzystują ten powód. Dlaczego? Bo inne przyczyny całkowitego zaprzestania pożycia, które są koniecznym warunkiem rozwodu, wymagają konkretów, szczegółowych dowodów.

W „różnicę charakterów” można zaś, jak w bardzo pojemny worek, wrzucić niemal wszystko: odmienne podejście do życia i spraw materialnych, inne poglądy na wychowywanie dzieci, różnice światopoglądowe, polityczne, a nawet różnicę wieku. Jak mówi warszawska adwokat Małgorzata Woźniak, to powód fikcyjny, który pojawia się, „gdy małżonkowie chcą się rozwieść szybko i nie zamierzają publicznie prać brudów przed sądem”. Mecenas Zbigniew Roman, specjalista od spraw rozwodowych, dodaje, że „różnica charakterów jako powód nigdy nie występuje sama”. Prawnicy otwarcie przyznają, że jest to strategia procesowa, by przyspieszyć procedurę rozwodową i upewnić sąd, że rozwód jest jedynym możliwym rozwiązaniem – sygnałem, że z daną osobą po prostu nie chce się już żyć.

Prawdziwe powody, które chowają się za „niezgodnością”

Skoro „niezgodność charakterów” to często tylko fasada, to co tak naprawdę kryje się pod tym płaszczykiem? Prawnicy i mediatorzy wskazują na zupełnie inne, konkretne problemy. Na czele listy stoją zdrada, nadużywanie alkoholu, znęcanie się psychiczne lub fizyczne nad rodziną oraz brak więzi intymnej. Coraz częściej pojawiają się także konflikty finansowe. Pomyśl o sytuacji, gdy jedna osoba zarabia znacznie więcej i zajmuje się całą resztą domowych obowiązków – to przepis na frustrację. Albo, gdy ludzie awansują finansowo, zmieniają otoczenie, pojawiają się nowe znajomości, a czasem i zdrady. Z drugiej strony, kiedy życie staje się trudniejsze, a kredyty ciążą, wtedy drobne różnice w zarządzaniu pieniędzmi mogą urosnąć do rangi poważnego konfliktu. Czy to, że jedno staje się oszczędne, a drugie rozrzutne, to różnica charakterów, czy raczej powód finansowy? – zastanawia się mecenas Roman.

Dodajmy do tego, że w kolejnych etapach życia się zmieniamy, dojrzewamy, kształtujemy pod wpływem doświadczeń. I to jest naturalne. Nie jest to jednak powodem, dla którego nagle nie chcemy już żyć z drugą osobą.

Mur milczenia i brak dialogu

Alicja Krata, mediator rodzinny i sądowy, prezes Fundacji „Mediare: Dialog-Mediacja-Prawo”, wskazuje na jeszcze inny, często pomijany aspekt. Gdy małżonkowie przychodzą do niej z „różnicą charakterów” jako przyczyną problemów, często okazuje się, że tak naprawdę „oni się w ogóle nie znają. Nie komunikują się ze sobą. Codziennie rozmawiają o tym, co trzeba zrobić, załatwić, ale nie o sobie”. Nie o tym, co przeżywają, czego oczekują od siebie nawzajem, na czym im zależy. Te nieprzeprowadzone rozmowy latami się w nich odkładają, tworząc mur obojętności i niechęci.

Ludziom trudno rozmawiać, bo są zmęczeni, przytłoczeni nawałem spraw i problemów. Ale często jest to po prostu brak nawyku „przegadania spraw”. Co więcej, wiele z tych problemów komunikacyjnych wynosimy – a raczej nie wynosimy – z rodzinnych domów. Alicja Krata uważa, że kluczem jest „przebicie murów” i „odgruzowywanie” relacji, by ujawnić nagromadzone latami urazy.

Pułapka egocentryzmu i „łatwych rozwodów”

Niestety, zamiast podjąć trud mediacji i ratowania związku, wielu małżonków woli wszcząć procedurę rozwodową. Dominujące nastawienie egocentryczne – „druga osoba w związku jest po to, by zaspokajać moje potrzeby” – prowadzi do rozczarowania i szybkiego pozwu. Ludzie unikają refleksji na swój temat, wolą doszukiwać się winy w innych. Mediatorzy widzą to często, gdy trafiają do nich osoby, którym rozpada się kolejny związek z tej samej przyczyny, a mimo to nadal nie chcą spojrzeć prawdzie w oczy.

Mimo obietnic internetowych portali o „łatwych, szybkich, oszczędnych” rozwodach, rzeczywistość jest inna. Adwokat Małgorzata Woźniak podkreśla, że „nie ma rozwodów łatwych, szybkich, bezbolesnych. Zawsze jest boleśnie”. Nawet jeśli pozew napiszesz w kwadrans, prawdziwe prowadzenie sprawy zaczyna się później. Na samo skierowanie sprawy na wokandę w Warszawie czeka się około pół roku, a potem postępowanie może ciągnąć się latami. Niedawna nowelizacja kodeksu rodzinnego nakłada na małżonków z dziećmi obowiązek ustalenia planu wychowawczego przed rozstaniem. Jeśli tego nie zrobią, sąd może ograniczyć prawa rodzicielskie jednej ze stron, co oznacza kolejne lata sądzenia się.

Badania dowodzą, że rozwód, zaraz po śmierci małżonka, należy do najbardziej stresujących i traumatycznych doświadczeń w życiu.

Jak budować związek na solidnych fundamentach?

Skoro różnice charakterów nie są wyrokiem, a często jedynie wymówką lub symptomem głębszych problemów, to jak sobie z nimi radzić? Przede wszystkim – rozmawiajcie! Rozmowy o oczekiwaniach wobec związku małżeńskiego powinny odbywać się jeszcze przed jego zawarciem. Ludzie powinni dzielić się tym, jakich doświadczeń z rodzinnych domów nie chcieliby powielać.

Alicja Krata zwraca uwagę na ciekawe zagraniczne doświadczenia, na przykład niemieckie „mediacje” przedślubne. Narzeczeni mówili sobie nawzajem, co im przeszkadza, na co się zgadzają, a na co nie. Negocjowali reguły wspólnego pożycia na zasadzie kontraktu. Wbrew pozorom ma to sens. Jeśli po dziesięciu latach coś się wydarzy, będzie się do czego odwołać, zamiast szukać winy w ogólnej „niezgodności charakterów”.

Pamiętaj, że szczęście musi być wypracowane w Twoim wnętrzu. Jeśli wydaje Ci się, że możesz je znaleźć gdzieś na zewnątrz, zawsze przeżyjesz rozczarowanie. Różnice między Wami nie muszą przeszkadzać – mogą stać się źródłem siły, jeśli tylko nauczysz się je szanować, komunikować i pielęgnować wspólny dialog. Bo przecież w życiu tak naprawdę chodzi o to, by nauczyć się razem malować świat wszystkimi kolorami, nawet tymi, które na początku wydają się do siebie nie pasować.