Jak przestać brać wszystko osobiście i cieszyć się życiem

Jak przestać brać wszystko osobiście w relacji i odzyskać spokój?

Czy zdarza Ci się czuć, jakbyś była miotana na wzburzonym morzu, a każda fala – czy to spojrzenie sąsiada, czy komentarz kolegi – wytrącała Cię z równowagi? Jeśli tak, to ten tekst jest właśnie dla Ciebie. Pewnie doskonale znasz to uczucie, kiedy drobna uwaga, grymas na czyjejś twarzy czy nawet zły humor bliskiej osoby potrafią zrujnować Ci cały dzień, a czasem i tydzień. Automatycznie łączysz to ze sobą, szukając winy w sobie, nawet jeśli wiesz, że Twoje myśli mogą być irracjonalne. Dziś przyjrzymy się temu zjawisku i podpowiemy, jak przestać brać wszystko osobiście w relacji, by odzyskać wewnętrzny spokój i cieszyć się życiem.

Wiesz, to naprawdę wyczerpujące. Chciałabyś ufać ludziom, czuć się kochana i nie pozwolić, by ten dręczący demon, który szepcze Ci, że ci, których kochasz, chcą Ci zaszkodzić, przejął kontrolę nad Twoimi emocjami. To naturalne pragnienie. Zrozumienie, dlaczego tak się dzieje i jak możesz to zmienić, to pierwszy krok do budowania zdrowszych, bardziej stabilnych relacji – zarówno z innymi, jak i z samą sobą.

Dlaczego bierzesz wszystko do siebie i co się za tym kryje?

Zacznijmy od podstaw. Skąd bierze się ta tendencja do doszukiwania się osobistych ataków w każdym, nawet najbardziej neutralnym zdarzeniu? Pomysł, że wszystkie sytuacje i reakcje innych ludzi w jakiś sposób prowadzą do Ciebie, opiera się na kilku filarach. Przyjrzyjmy się im, aby lepiej zrozumieć mechanizmy, które w Tobie działają.

Personalizacja, czyli gdy „wszechświat” kręci się wokół Ciebie

Jeśli bierzesz wszystko do siebie, Twój umysł ma tendencję do odruchowego szukania przyczyn wszystkiego, co się dzieje – w Tobie, a nie w okolicznościach, w drugiej osobie, czy w kiepskiej pogodzie. To jak patrzeć na świat przez porysowane okulary, które zniekształcają obraz. Bierzesz na swoje barki coś, co nigdy nie miało z Tobą nic wspólnego.

• Sąsiad nie przywitał się z Tobą? Od razu myślisz: „Obraził się, pewnie jest na mnie za coś zły”.
• Znajomy zachorował? „To przeze mnie, niepotrzebnie zapraszałem go do siebie wczoraj wieczorem”.
• Ktoś zajechał Ci drogę? „No specjalnie mi to zrobił!”
• Ekspedientka poskarżyła Ci się na kradzieże w jej sklepie? „Ale przecież ja nigdy niczego nie ukradłem” – myślisz, choć ona po prostu potrzebowała się wyżalić.
• Idziesz ulicą, mijasz grupkę obcych ludzi, a oni wybuchają śmiechem? „Na pewno śmieją się ze mnie”.

Widzisz, ten nawyk personalizacji sprawia, że dla chcącego nic trudnego – możesz połączyć się z trzęsieniem ziemi w Japonii czy burzą na Słońcu, jeśli tylko Twój umysł na to pozwoli. To zniekształca rzeczywistość, prowadząc do fatalnych skutków dla Twoich relacji. Ludzie, którzy nie mieli nic na myśli, nagle widzą, jak Ty:

• Odwracasz wzrok na ich widok.
• Złościsz się.
• Wychodzisz.
• Milczysz.
• Nie odzywasz się.

A taka reakcja z Twojej strony, rzecz jasna, wywoła kolejną reakcję. Jak mówi mądre powiedzenie: „największy dystans, jaki może dzielić ludzi, to nieporozumienie”. Branie wszystkiego do siebie tworzy takie nieporozumienia i dystans, co jest bardzo wysoką ceną za wewnętrzny spokój.

Wewnętrzny krytyk i zaburzona samoocena

Kiedy zastanowisz się głębiej, sytuacje, które bierzesz do siebie, to zazwyczaj same negatywne sprawy. Inni się śmieją, obrażają, złoszczą, wyżywają, krytykują, albo krzywo na Ciebie patrzą. Ale kto jest prawdziwym sprawcą, który się nad Tobą znęca? To Twój wewnętrzny krytyk. Przy każdej nadarzającej się okazji wgryza się w Twoje poczucie własnej wartości, obarczając Cię tym, za co w ogóle nie odpowiadasz.

Jeśli patrzysz na siebie w bardzo negatywny i krytyczny sposób, wiedz, że widzisz zakrzywiony obraz rzeczywistości. Przez to automatycznie interpretujesz zwyczajne wydarzenia i okoliczności jako osobiste ataki. Może mieć to związek zarówno ze zbyt wysoką, jak i zbyt niską samooceną. Zarówno jedna, jak i druga jest zaburzeniem – nie bazuje na rzeczywistości i racjonalnej ocenie, ale na kompleksach, obawach i wyobrażeniach na własny temat. To, że jesteś tak bardzo zajęta sobą, sprawia, że sądzisz, że inni też tylko Tobą się zajmują.

Szczypta egocentryzmu i „niechciany prezent”

Jak ujął to Andre Dubus, amerykański pisarz, „nieśmiałość ma dziwny element narcyzmu, przekonania, że to, jak wyglądamy i co robimy, jest naprawdę ważne dla innych”. Z braniem wszystkiego do siebie jest bardzo podobnie. Przejmujesz się i przeżywasz to, co inni robią i mówią, ale w gruncie rzeczy dlatego, że siebie stawiasz w samym centrum wszechświata. To z Ciebie się śmieją, to Tobie pokazują humorki, to Ciebie krytykują. Wszystko rzekomo kręci się wokół Ciebie. Przyznaj, że to nieco egocentryczna postawa, prawda?

Często ten egocentryzm wynika z głębokiego zranienia z dzieciństwa. Byliśmy wychowywani głównie przez negację: „A nie zrobiłaś tego”, „Znów ci się nie udało” – zamiast słów akceptacji i zachęty. Dorastamy w poczuciu braku akceptacji, co często zostaje na całe życie. Kiedy ktoś rzuci negatywną uwagę w przestrzeń, my zaraz ją zabieramy do siebie, bo „jest nasza”.

Katarzyna Miller przywołuje piękną przypowieść: jeśli ktoś chce Ci coś dać, ale Ty tego nie przyjmujesz, to kto zostaje z tym darem? Ty decydujesz, czy weźmiesz daną rzecz do siebie. Nawet jeśli jest do Ciebie zaadresowana. To Ty jesteś posiadaczką tego „niechcianego prezentu” i tylko Ty możesz zdecydować, czy go zatrzymasz.

Dziedzictwo dzieciństwa i nierozładowany gniew: Skąd się bierze „urazowiec”?

„Urazowiec”, czyli osoba, która wszystko bierze do siebie, to często efekt lat doświadczeń. Jeśli ktoś jest „elektryczny na swoim punkcie”, czyli wrażliwy na wszelkie uwagi, to chodzi po świecie i wypatruje, gdzie mu chcą zaszkodzić albo dokuczyć. To paradoks: z jednej strony czuje się biedny i poniewierany, z drugiej – najważniejszy, bo przecież WSZYSCY chcą mu dokuczyć.

Ten nadmiarowy urazowiec znajduje odrzucenie na każdym kroku, a w efekcie sam odrzuca. Mówi sobie: „Nie będę się odzywać”, „Nie zapytam, o co chodziło, bo to poniżej mojego honoru”. Włącza się wypaczona honorność na zasadzie: „Nie będę się prosić, nie chcą mnie, to nie”. Często to „spadek” z dzieciństwa, ale jako dorośli mamy obowiązek wziąć odpowiedzialność za swoje zachowanie. Jeśli dostrzeżesz, że to Ty wykrzywiasz rzeczywistość, a nie że wszyscy wykrzywiają się na Ciebie, i zechcesz to zmienić – to jest nadzieja. Musisz zobaczyć, co sama sobie robisz. To nie jest smutna konstatacja, bo jej efektem jest stwierdzenie: „To znaczy, że mogę przestać to robić”.

Jak przestać brać wszystko osobiście w relacji? Praktyczne wskazówki

Już pewnie domyślasz się, że wszelkie ćwiczenia umysłowe, jakie możesz wykonać, żeby nie brać wszystkiego do siebie, będą dotyczyły Ciebie, a nie innych osób. To wewnętrzna praca, która wymaga czasu i cierpliwości.

1. Zacznij od siebie: Zrozum i pokochaj siebie

Im więcej o sobie wiesz, im więcej siebie rozumiesz, im więcej zdajesz sobie sprawę z tego, jak działasz, jak myślisz i kim jesteś, tym mniejszą masz potrzebę, żeby inni ludzie określali to za Ciebie. Twoje poczucie własnej wartości nie zależy od tego, co sądzą o Tobie inni ludzie, ale co Ty sądzisz o sobie. To wewnętrzna robota, a nie zewnętrzna etykieta naklejona przez kogoś.

• Bądź dla siebie łagodna: Rozbrajaj swojego wewnętrznego krytyka. Zamiast osądzać się za każdą niedoskonałość, ćwicz samoakceptację. Daj sobie czas i cierpliwość, jak najlepszej przyjaciółce. Pamiętaj, masz prawo popełnić błąd, pomylić się, zrobić głupotę, okazać niedoskonałość.
• Nie roztrwaniaj swojej energii: Przejmowanie się tym, co myślą inni, i branie wszystkiego do siebie bardzo wyczerpuje. Ciągle trzymasz gardę, odpierając (wyimaginowane) ataki, żyjąc w ciągłym napięciu. Żeby to odkręcić, poćwicz podstawowe techniki relaksacyjne. Wybierz coś, co działa na Ciebie kojąco i regenerująco – spacer, medytacja, ulubiona muzyka, czytanie książki, cokolwiek, co pozwoli Ci odzyskać spokój wewnętrzny i wrócić do równowagi.

2. Zmień perspektywę i przestań wierzyć wszystkim myślom

Twój umysł nawykowo sprowadza przyczynę wszystkich wydarzeń do Ciebie. Aby ten nawyk nieco rozmiękczyć i przekierować na inne tory, potrzebujesz spojrzeć na sytuacje z innej strony.

• Szukaj alternatywnych wyjaśnień: Kiedy ktoś nie wita się z Tobą, może po prostu jest zmęczony, zdenerwowany, nieśmiały, albo krótkowzroczny (może nie rozpoznaje twarzy w odległości większej niż pięć metrów!). Wczuj się w położenie innych, postaraj się zrozumieć, co czują i dlaczego postępują tak, a nie inaczej. Najpewniej odkryjesz, że mają swoje powody, w ogóle nie związane z Tobą. Ta strategia, odwrotna do personalizacji, przybliży Cię do innych i poprawi Twoje relacje.
• Przestań wierzyć wszystkim swoim myślom: To, że coś przyszło Ci do głowy w postaci jakiejś myśli, NIE oznacza, że musisz ją brać za niepodważalny fakt. Myśl to nadal tylko myśl. Dopiero Twoja niezłomna wiara w jej prawdziwość sprawia, że urasta do rangi wielkiego problemu. Dlatego kiedy czujesz, że znowu bierzesz na swoje barki cały świat, zadaj sobie kilka pytań:
  • „Czy to, co myślę, jest na pewno prawdą?”
  • „Czy są inne, bardziej prawdopodobne wyjaśnienia?”
  • „Co bym poradziła przyjaciółce w takiej sytuacji?”
  • „Czy ta myśl mi służy, czy mnie rani?”

3. Krytyka to cenna informacja zwrotna: Jak ją wykorzystać?

Czasami bywa i tak, że faktycznie przyczyną jakichś okoliczności jesteś Ty. Być może faktycznie ktoś Cię skrytykował albo obraził się na Ciebie. Tak bywa. Nie wyeliminujesz krytyki ze swojego życia. Nie unikniesz krytycznych uwag. Jednak nawet te najmniej przyjemne mogą Cię czegoś nauczyć, nakierować Cię na coś, czego wcześniej nie dostrzegałaś, popchnąć Cię w nowym kierunku.

• Pytaj, pytaj, pytaj: Aby to się stało, pytaj. Im dokładniejsze zadasz pytania, tym lepiej. „Ale co dokładnie masz na myśli?”, „Czemu tak sądzisz?”, „Jak mogę to poprawić?”. Bez czepialstwa, złośliwości czy osądu – po prostu spróbuj dowiedzieć się, jak wygląda świat z perspektywy Twojego krytyka. Co takiego chce Ci przekazać? Może uda Ci się wyłuskać informacje, które bardzo Ci się przydadzą.
• Zrozum, że nie zadowolisz wszystkich: Jeszcze się taki nie urodził, co by wszystkim dogodził. Nawet jeśli bardzo się starasz, jesteś przemiła, sympatyczna i do rany przyłóż – zawsze znajdą się takie osoby, którym będziesz działała na nerwy. Trudno. Warto o tym pamiętać i darować sobie jakiekolwiek ciągotki do perfekcyjności. Pamiętaj, że nie musisz być idealna, wystarczy, że będziesz wystarczająco dobra.

4. Jak pracować ze zranieniem: Leczenie „własnych brudów”

Gdy coś, co ktoś zrobił lub powiedział, dotyka Cię tak mocno, jakby wbijał nóż w serce – masz obowiązek zająć się sobą, a nie tą drugą osobą. Zastanów się, co te słowa czy to zachowanie w Tobie poruszyły, co Cię tak naprawdę „załatwiło”. Zamiast krzyczeć: „A to cham”, „Co za świnia”, zapytaj siebie: „Dlaczego ja tak bardzo to przeżywam?”.

• Przyznaj przed sobą, że zostałeś zraniona: Że Cię boli, że jest Ci przykro i smutno. To jest już pięćdziesiąt procent pracy. Bo wtedy można kontynuować: „Dlaczego to mnie tak zraniło? Dlaczego znów z tego powodu poczułam się gorsza? Przecież mam tyle fajnych cech, coraz więcej rozumiem, coraz więcej mi się udaje…”. Jeżeli teraz skupisz się właśnie na tej części siebie, która dobrze funkcjonuje w świecie – to ona może pomóc tamtej, skłonnej do urazy części.
• Pamiętaj o oddechu: Zwykle, kiedy nas coś boli, odruchowo wstrzymujemy oddech, by nie czuć bólu. To błąd. Głęboki wdech i wydech przez kilka minut nie tylko Cię uspokoją, ale też pomogą doświadczyć tego, co Cię dotknęło, pobyć z tym uczuciem. To jest dla ludzi bardzo trudne, bo oni zwykle rozbabrują problem, a nie przeżywają. Przeżyć to przepuścić to, co się czuje, przez siebie i nie udawać, że tego nie ma lub że mnie nie obchodzi.
• „Zmień kanał”: Zrób coś zupełnie innego niż przed chwilą. Jeśli siedziałaś, to wstań, pomachaj rękami, pokrzycz, potup, pośpiewaj, popłacz. A potem zrób sobie kąpiel, obejrzyj coś w telewizji, wyjdź do ludzi. Dopiero kiedy popłaczesz, pooddychasz, potupiesz, dopiero kiedy to uczucie przejdzie przez ciało – możesz się zastanowić, co teraz chcesz zrobić.
• Mów wprost: „Zraniłeś mnie”: Powiedz osobie, która Cię zraniła, wprost: „Zraniłeś mnie”, „Zrobiło mi się przykro”. Nawet nie jest tak ważne, by druga strona to zrozumiała czy przeprosiła, ważne, żeby to powiedzieć. Przyznać się do tego, zakomunikować. Oczywiście trudno jest przyjąć do wiadomości odpowiedź: „Jak zwykle dramatyzujesz”, ale z drugiej strony nie spodziewajmy się niczego mądrego czy przełomowego. Kiedy mówisz do drugiej osoby: „Zraniłeś mnie” – to wprawdzie odsłaniasz się, ale też stajesz za sobą i pokazujesz, że się tego odsłonięcia nie boisz i chcesz, by traktowano Cię z szacunkiem, tak jak Ty samą siebie traktujesz.

Nie spodziewaj się, że odpuścisz i przestaniesz brać wszystko do siebie za pstryknięciem palców po przeczytaniu jednego tekstu. Tak się nie stanie. To ciągły proces i kwestia praktyki. To sukcesywne przestawianie swojego sposobu myślenia na nowe, bardziej pomocne tory. To wymaga czasu i pracy. A jeśli nie idzie Ci tak szybko, jakbyś sobie życzyła – nie bierz tego do siebie. Tylko ćwicz dalej. Im dłużej pracujesz nad swoimi zranieniami, tym lepiej sobie z nimi radzisz. Masz więcej energii, spokoju i otwartości na innych. Owszem, możesz posłuchać, co ktoś inny ma do powiedzenia na Twój temat, bo to może być cenna wiedza, ale na pewno nie pozwolisz się poniżać, obrażać ani umniejszać. Poczujesz się jak ryba w wodzie, która niczym się nie przejmuje. Wierzę, że jesteś w stanie to osiągnąć!